bắt vạ

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Động từ:
    • Bắt phải nộp một khoản tiền phạt (vạ) vì vi phạm các quy ước, lệ làng hoặc tập tục của cộng đồng, đặc biệt phổ biến trong xã hội Việt Nam thời xưa. Hành động này do các vị chức sắc, trưởng làng hoặc tập thể cộng đồng thực hiện nhằm răn đe và duy trì trật tự.
Ví dụ sử dụng
  • Động từ:
    • Ngày xưa, ai để trâu phá hoại mùa màng của người khác sẽ bị làng bắt vạ.
    • Theo lệ cũ, thanh niên trai tráng trốn việc làng, việc nước có thể bị bắt vạ rất nặng.
    • Câu chuyện kể về một người bị bắt vạ vì tội không tuân theo hương ước của làng.
Các cách sử dụng nâng cao
  • "bắt vạ" trong ngữ cảnh hiện đại (dùng với nghĩa bóng hoặc hài hước): Chỉ việc bắt người khác phải bồi thường, đền bù cho một lỗi lầm, sai sót nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày, thường không mang tính chất chính thức hay nghiêm trọng như nghĩa gốc.
    • Tôi lỡ làm rơi vỡ chiếc bình hoa, bà chủ nhà suýt nữa thì bắt vạ tôi. (Ý nói bà chủ nhà suýt nữa thì bắt tôi đền.)
    • Anh đừng có bắt vạ tôi chuyện đến muộn năm phút nhé! (Nói đùa về việc bị trách phạt vì một lỗi nhỏ.)
Biến thể và từ gần giống
  • Bắt đền (động từ): Bắt phải đền bù, bồi thường cho thiệt hại đã gây ra. Từ này thường dùng trong phạm vi cá nhân, giao tiếp hàng ngày hơn là các quy định cộng đồng.
    • Làm hỏng đồ của người ta thì phải chịu bắt đền thôi.
  • Phạt vạ (động từ): Hình thức xử phạt bằng cách bắt nộp tiền hoặc hiện vật. Đây có thể là hậu quả của việc "bắt vạ".
    • Hội đồng kỳ mục đã quyết định phạt vạ người vi phạm.
Từ đồng nghĩa
  • Xử phạt: Áp dụng hình thức phạt đối với người vi phạm.
  • Bắt phạt: Bắt phải chịu hình phạt (thường là bằng tiền).
Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

(Không có cụm động từ đặc thù nào khác ngoài chính từ này)

Thành ngữ liên quan
  • Ăn vạ: Hành động giả vờ hoặc cố tình gây ra tình huống để vu cáo, đổ lỗi hoặc bắt người khác phải bồi thường, đền bù một cách vô lý. Hành động này trái ngược với "bắt vạ" (vì "bắt vạ" thường có căn cứ theo quy định).
    • Không phải tôi đụng vào anh ta, anh ta đang ăn vạ đấy!
  1. đgt. Bắt phải nộp phạt vì làm trái với lệ làng, thời xưa: Ngày xưa con gái chưa chồng mà chửa thì bị làng bắt vạ rất nặng.

Proverbs and Idioms